Κατηγορίες

Ευρετήριο Εκδοτών - Κατασκευαστών

Εγγραφείτε στο Ενημερωτικό Δελτίο
Παρακαλώ εισάγετε το e-mail σας:


Bestsellers
 




SSL
SSL


TOP 100 BEST GREEK SITES






Παρουσίαση – κριτική του βιβλίου «Στα σκαλοπάτια τ' ουρανού» -30/11/2014

Δείτε όλες τις παρουσιάσεις-κριτικές βιβλίων

Παρουσίαση – κριτική του βιβλίου «Στα σκαλοπάτια τ' ουρανού»

 

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Κεφαλλονιά, 19ος αιώνας. Καταπίεση, εγερτήρια κατά των τυράννων, αγρύπνια στο ναό της λύτρωσης. Αγώνες κάθε λογής για δικαιοσύνη, αδελφοσύνη, ισότητα. Μια αξιοθρήνητη ιθύνουσα τάξη, αλλοτριωμένη, εχθρική, παραπλανημένη, άπληστη κι επιρρεπής στα κελεύσματα και στην εφήμερη λάμψη και ισχύ των αποικιοκρατών. Το διαιώνια αναπάντητο ερώτημα της ελεύθερης βούλησης. Η απόλυτη κυριαρχία του Αρχιτέκτονα του Σύμπαντος στη ζωή, στην ψυχή, στο αθάνατο. Το μυστικό που συνδέει τους πρωταγωνιστές κρύβεται στην αχλύ μιας ερμητικής μυριόχρονης διαδρομής, όπου στη μια πλευρά κατοικοεδρεύουν η ελευθερία, το πνεύμα, η παιδεία, οι ατέρμονοι ορίζοντες της σκέψης και του Έρωτα, και στην άλλη κυριαρχούν ο σκοταδισμός και η δουλοπρέπεια. Στην προσπάθεια συσχέτισης του πραγματικού με το φως του ιδεατού αξιοποιούνται οι ιστορικές πηγές του 19ου αι. και ταυτόχρονα πλάθεται ένας κόσμος ζωντανός, με ανομολόγητες προθέσεις, με ήρωες τρανούς που σφραγίζουν την Ιστορία κι άλλους χαμηλής ηθικής θερμοκρασίας που συνθλίβονται στα περιττά και στα μάταια.

 

Λίγα λόγια για την συγγραφέα

Η Ευρυδίκη Λειβαδά-Ντούκα γεννήθηκε στο Αργοστόλι. Σπούδασε πληροφορική σε βρετανικό πανεπιστήμιο και μουσική στο Εθνικό Ωδείο. Εργάστηκε σε μεγάλες επιχειρήσεις και σε τράπεζα, από όπου και παραιτήθηκε για να ασχοληθεί επαγγελματικά με τη συγγραφή και τις εκδόσεις (εκδίδει από το 1998 την Πολιτιστική Επετηρίδα "Οδύσσεια"). Από τα μαθητικά της χρόνια ανέπτυξε πολιτιστικές δραστηριότητες: συμμετείχε στην ιδρυτική εκδοτική ομάδα του πολιτιστικού μαθητικού περιοδικού "Πνοή", έλαβε μέρος σε τρεις ομαδικές εκθέσεις ζωγραφικής -1978 και 1979 (Παλαιό Φάληρο), 2001 (Αργοστόλι)-, ενώ παράλληλα έδινε ρεσιτάλ πιάνου (Αθήνα, Κεφαλλονιά).
Έχει συγγράψει διάφορες ιστορικές μονογραφίες και μελέτες τοπικού ενδιαφέροντος, όπως: "Ντε Φούκα: Ο κεφαλλονίτης τυχοθήρας του 16ου αιώνα" Κεφαλλονιά 2002, "Ανεμομάχοι μύλοι Κεφαλλονιάς-Ιθάκης", Αθήνα 2001, "Κεφαλλονιά: Το κάστρο του Αη-Γιώργη", Αργοστόλι 2003, "Αργοστόλι: Η ιστορία της πόλης", Αργοστόλι 2000, "Παγκεφαλληνιακός Γυμναστικός Σύλλογος", Αργοστόλι 1999. Από τη δεκαετία του 1990 αρθρογραφεί σε εφημερίδες και περιοδικά. Συνεργάζεται με το περιοδικό "Εφοπλιστής" και με εκπομπές-ντοκιμαντέρ της ελληνικής τηλεόρασης.
Είναι Ειδικός Σύμβουλος του Δήμου Αργοστολίου και μέλος στον Οργανισμό για τη Διαχείριση του Ελληνικού Λόγου (ΟΣΔΕΛ), στο Ινστιτούτο των Ελληνικών Μύλων (ΙτΕΜ), στην Εταιρεία Προστασίας Φύσεως Κεφαλλονιάς-Ιθάκης (ΕΠΦΚΙ), στο Σύνδεσμο Ιστορικών Συγγραφέων Ελλάδος και ιδρυτικό μέλος στον Πολιτιστικό Σύλλογο "Απόλλων Μουσηγέτης".

 

Συνέντευξη της συγγραφέως για το βιβλίο

 

Κριτική για το βιβλίο

Πολλές φορές ως αναγνώστης αναρωτιέμαι πόσο επίπονη δουλειά είναι για έναν συγγραφέα να γράψει ιστορικό μυθιστόρημα, και καμιά φορά πόσο περιοριστική για την ελευθερία του. Και εξηγούμαι: Ο συγγραφέας ενός μυθιστορήματος είναι ένας μικρός θεός. Μπορεί με τις λέξεις του να κατασκευάσει έναν ολόκληρο κόσμο όπως εκείνος τον θέλει, σε όποια χρονική στιγμή και με όποια δεδομένα θέλει, να φτιάξει χώρες, πόλεις με τη φαντασία του, δικές του μάχες, δικούς του ήρωες, ό,τι θέλει. Ο συγγραφέας ενός ιστορικού μυθιστορήματος, όπως είναι το μυθιστόρημα της Ευρυδίκης Λειβαδά «Στα σκαλοπάτια τ’ Ουρανού», αντίθετα, έχει πολλούς μπελάδες στο κεφάλι του εκεί μέσα, στο λογοτεχνικό του εργαστήρι. Από τη μια έχει την ιστορία του, τους ήρωές του, που έχουν σχηματιστεί μέσα στο μυαλό του, είναι σαν άνθρωποι κανονικοί, κι από την άλλη έχει την εποχή που θέλει να αναπαραστήσει, την πραγματικότητα μιας δεδομένης ιστορικής συγκυρίας, μέσα στην οποία πρέπει να κινηθούν οι ήρωές του. Με τις δεδομένες συνθήκες ζωής, αλλά και με τις δεδομένες κοινωνικές συμβάσεις. Επομένως ο συγγραφέας πρέπει να κάνει τρεις δουλειές: Πρέπει ο ίδιος να οικοδομήσει μέσα στο μυαλό του την εποχή στην οποία θέλει να τοποθετήσει την ιστορία του, κι αυτό μπορεί να το πετύχει μόνο με συστηματική ιστορική μελέτη, έπειτα, αφού έχει φτιάξει τον κόσμο του, πρέπει να βάλει μέσα σ’ αυτόν τους ήρωές του και την ιστορία τους, και, έπειτα, πρέπει να αφηγηθεί την ιστορία του στον αναγνώστη ώστε κι εκείνος να γνωρίσει εκείνον τον τόπο κι εκείνη την εποχή και να κατανοήσει πώς λειτουργεί η ιστορία μέσα σ’ αυτήν. Γιατί το ζητούμενο είναι ο αναγνώστης να διαβάσει μια όμορφη ιστορία (με μικρό ι), που να είναι μια γέφυρα δική του με την άλλη Ιστορία (με κεφαλαίο Ι), και πολύ πιθανό είναι ότι ο αναγνώστης αυτός, σε αντίθεση με εκείνον που διαβάζει μια ιστορική μελέτη δεν έχει ιδέα για την εποχή. Δυο φορές θα τη χτίσει λοιπόν την εποχή ο συγγραφέας του ιστορικού μυθιστορήματος. Μία για να βάλει μέσα τους ήρωές του και μία για να γνωρίσει αυτή την εποχή στους αναγνώστες.

Είναι η τρίτη φορά που η συγγραφέας καταπιάνεται με τη σύνθεση ενός ιστορικού μυθιστορήματος, ωστόσο κάθε φορά έχει ένα διαφορετικό κόσμο να αναπλάσει. Την πρώτη φορά, στην Fabula (2004) (είχε πρωτοκυκλοφορήσει μερικά χρόνια νωρίτερα με τον τίτλο Κεφαλληνία Κεφαλλήνων) η δράση εκτυλισσόταν στα περισσότερα κεφάλαια στη βενετοκρατούμενη Κεφαλονιά τον 16ο αιώνα. Το δεύτερο μυθιστόρημά της, Στα στενά της Χίμαιρας, οι περιπέτειες του Έλληνα θαλασσοπόρου Χουάν ντε Φούκα (Κέδρος, 2007), έπρεπε να αναπλάσει ολόκληρη την πορεία του μεγάλου αυτού Κεφαλονίτη, στο γύρισμα από τον 16ο στον 17ο αιώνα.

Στα σκαλοπάτια τ’ Ουρανού η εποχή που καλείται να αναπλάσει η συγγραφέας, παρότι τοποθετείται γεωγραφικά στον ίδιο χώρο, την Κεφαλονιά, είναι μια ολωσδιόλου διαφορετική εποχή, διακόσια χρόνια μετά, που κουβαλάει μέσα της τον κόσμο των προηγούμενων έργων: Πρόκειται για την περίοδο της Αγγλοκρατίας στα Επτάνησα, και μάλιστα σε δυο διαφορετικές δεκαετίες της. Η βασική γραμμή της υπόθεσης του έργου εκτυλίσσεται ανάμεσα στα 1846 και 1849, χρονιές με κομβική σημασία για την πορεία των Επτανήσων προς την Ένωση, ωστόσο υπάρχει και μια δεύτερη γραμμή χρόνου, από το 1822 έως το 1834 η οποία μέχρις ενός σημείου κινείται παράλληλα με την βασική γραμμή χρόνου. Έχουμε δηλαδή δύο βασικές γραμμές που κινούνται στην ίδια ιστορική περίοδο.

Η ανασύνθεση και η αναπαράσταση αυτής της περιόδου αντλούν το υλικό τους από τις έρευνες που επί πολλά χρόνια πραγματοποιεί η συγγραφέας και έχει δημοσιεύσει είτε αυτοτελώς είτε σε έντυπα και συλλογικές εκδόσεις. Εδώ η ιδιότητα του ερευνητή της κεφαλληνιακής Ιστορίας δίνει στην συγγραφέα ένα εξαιρετικό πλεονέκτημα, για να κατασκευάσει ένα στέρεα δομημένο περιβάλλον της εποχής, όπου θα αναπτυχθεί η μυθοπλασία της. Στην πρώτη από τις δουλειές που προαναφέραμε, η Ευρυδίκη Λειβαδά έχει ήδη διαμορφωμένο μέσα στο μυαλό της τον κόσμο των ηρώων της. Αυτό μαρτυρούν οι πηγές του βιβλίου που δημοσιεύονται αναλυτικά στο τέλος, και που δείχνουν σε ποιο βαθμό έχει εντρυφήσει  στην υπάρχουσα σχετική βιβλιογραφία. Η μυθιστοριογράφος δεν έρχεται να ανακαλύψει αυτή την εποχή ως επισκέπτρια, είναι κάτοικός της από χρόνια μέσα από τις έρευνές της.

Αλλά και αυτή η εποχή είναι δοσμένη μέσα από πολλές της διαστάσεις. Οι ήρωες της ιστορίας είναι έτσι μοιρασμένοι ώστε να απεικονίζουν ολόκληρο το κοινωνικό φάσμα της εποχής και τις ιδιαιτερότητες της κεφαλληνιακής κοινωνίας. Υπάρχουν οι αστοί και αριστοκράτες ήρωες της πόλης του Αργοστολίου (η οικογένεια Τζεντίλη και η οικογένεια Μολεζίνη), υπάρχουν οι αριστοκράτες της περιοχής του Ληξουρίου (οικογένεια Τυπάλδου – Χαριτάτου), υπάρχουν οι Άγγλοι που έχουν εγκατασταθεί στην Κεφαλονιά (η οικογένεια Γκίμπον αλλά και η οικογένεια Κόουλριτζ), υπάρχουν όμως και οι υπηρέτες και οι φτωχοί της πόλης, οι φτωχές αγροτικές οικογένειες (η οικογένεια Σιμονέτου). Η ίδια εποχή έχει δύο όψεις, όχι ξεχωριστές μεταξύ τους. Την αστική και την αγροτική ζωή – το φως πέφτει και στις δυο καθώς ξετυλίγεται η ιστορία και βλέπουμε πώς οι δύο κόσμοι αυτοί δεν είναι ξέχωροι αλλά «διαλέγονται» μεταξύ τους σε πολλά επίπεδα και με πολλούς τρόπους: Τις οικονομικές σχέσεις, σχέσης εξάρτησης των απλών αγροτών από τους Άγγλους αλλά και τους ντόπιους μεγάλους κτηματίες. Τις διαπροσωπικές σχέσεις, μέσα από ανθρώπινα αισθήματα που κυμαίνονται σε ολόκληρο το φάσμα από το μίσος μέχρι τον έρωτα. Τέλος, τις πολιτικές σχέσεις, καθώς στο βιβλίο έχουμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε την πολιτική δυναμική που αναπτύσσεται στα Επτάνησα μέσα από το ριζοσπαστικό κίνημα για την Ένωση με την Ελλάδα, αλλά και την κοινωνική μεταβολή, δυναμική η οποία εκδηλώνεται στην Κεφαλονιά με λαϊκές εξεγέρσεις, στις οποίες συνυπάρχουν και το εθνικοαπελευθερωτικό στοιχείο αλλά και η πάλη των κοινωνικών τάξεων. Μέσα σ’ αυτή την κοινωνία υπάρχουν και άλλα «δίπολα» που παρουσιάζονται στο βιβλίο: Οι αφέντες και οι υπηρέτες, η διαφθορά και ο πατριωτισμός, η απληστία και η ανιδιοτέλεια, η μανία του ερωτικού πάθους και η γλυκύτητα του ερωτικού συναισθήματος, τα έργα των αγγλικών αρχών και ο αυταρχισμός τους απέναντι στους αντιφρονούντες, οι πλούσιοι που συνεργάστηκαν με τους Άγγλους κι εκείνοι που οραματίστηκαν την Ένωση, οι άδολοι επαναστάτες κι εκείνοι που νοιάζονταν μόνο για τη διαγραφή των χρεών τους. Όλα, συνθέτουν μια πλούσια εικόνα της κοινωνίας της εποχής, απαλλαγμένη από τη νοσταλγική διάθεση ωραιοποίησης των πάντων. Η εποχή, όπως αποτυπώνεται στο βιβλίο δεν είναι ειδυλλιακή, είναι μια σκληρή εποχή, αλλά και μέσα στη σκληρότητα μπορεί κανείς να διακρίνει την ομορφιά.

Η βασική γραμμή αφήγησης του βιβλίου, το «παρόν» του είναι το ταξίδι της ηρωίδας, της Κυμώς, στην Κεφαλονιά. Η Κυμώ, το «παρόν» του βιβλίου, φέρνει μαζί της, κυριολεκτικά όμως, δύο ακόμη πολύ χρήσιμα πράγματα: Το παρελθόν, τη δεύτερη αφηγηματική γραμμή του βιβλίου, που είναι το ημερολόγιο του νεκρού Άγγλου, πλην φιλέλληνα, πατέρα της και περιγράφει τη ζωή και τη δράση του στην Κεφαλονιά από το 1822 έως το 1834 που σκοτώνεται στην Αγγλία. Φέρνει μαζί της όμως και την τρίτη, τη μυστική γραμμή αφήγησης: Στο πρόσωπο της εξαδέλφης της Σεμίνας, που έρχεται στην Κεφαλονιά για να πραγματοποιήσει ένα γάμο συμφέροντος βλέπουμε μια απόκρυφη αφήγηση, που είναι πέραν του κόσμου τούτου. Η Σεμίνα έχει υπερφυσικές δυνάμεις, και σ’ όλη τη διάρκεια του έργου θα θυμίζει αυτό που ο Άμλετ του Σαίξπηρ έλεγε στο φίλο του Οράτιο «Υπάρχουν πολλά πράγματα σε ουρανό και γη Οράτιε, περισσότερα απ’ όσα μπορείς με τη φαντασία σου να ονειρευτείς». Αυτό το υπερφυσικό στοιχείο δεν λειτουργεί ως από μηχανής θεός στις γραμμές αφήγησης. Δεν τις ανατρέπει. Ωστόσο τις χρωματίζει, βρίσκεται εκεί και συμπληρώνει την ταυτότητά τους με έναν δικό του τρόπο.

Μέχρι τη μέση του βιβλίου οι δυο γραμμές αφήγησης κινούνται παράλληλα. Και κινούνται γραμμικά, χωρίς αναδρομές, σαν να κυλάει ο πραγματικός χρόνος. Το παρελθόν, που παρουσιάζεται μέσα από την αφήγηση του ημερολογίου του πατέρα της Κυμώς, ανατροφοδοτεί την αναζήτησή της και λειτουργεί ως κλειδί που «ξεκλειδώνει» τα κρυμμένα μυστικά της ιστορίας. Ένα ταξίδι προς την αλήθεια που φωτίζεται από το παρελθόν και από την κρυφή λάμψη του μεταφυσικού. Το ημερολόγιο δίνει και άλλη μία εξαιρετική ευκαιρία στον αναγνώστη. Να παρακολουθήσει τα ιστορικά γεγονότα της δεκαετίας του 1820, στα οποία δεσπόζουν η παρουσία του λόρδου Βύρωνα στην Κεφαλονιά και η δράση του φιλέλληνα διοικητή Τσαρλς Τζέιμς Νέιπιερ, με τη μέριμνα του οποίου κατασκευάστηκαν σημαντικά έργα υποδομής στο νησί.

Τόσο στο ημερολόγιο, που έχει μια «αντρική φωνή» τη φωνή ενός Άγγλου φιλέλληνα, όσο και στην πιο αποστασιοποιημένη τριτοπρόσωπη αφήγηση του ταξιδιού της Κυμώς, διακρίνουμε τον τρόπο με τον οποίο η συγγραφέας χειρίζεται τη δύσκολη υπόθεση του συνδυασμού μυθοπλασίας και ιστορικών γεγονότων. Τα πραγματικά περιστατικά, η ιστορική αφήγηση, με πρωταγωνιστές ιστορικά πρόσωπα, η μακροϊστορική διάσταση δηλαδή της αφήγησης, είναι ξεκάθαρα δοσμένα, και το ημερολόγιο παίζει με έξυπνο τρόπο αυτόν τον πολύ βασικό ρόλο. Τα ιστορικά γεγονότα είναι τα «τοιχώματα» του αφηγηματικού οικοδομήματος. Και η συγγραφέας δεν «χρησιμοποιεί» τα ιστορικά πρόσωπα ως πρωταγωνιστές του μύθου της. Οι βασικοί της πρωταγωνιστές είναι φανταστικά πρόσωπα, και στη βασική της ιστορία τα ιστορικά πρόσωπα δεν βρίσκονται στο προσκήνιο. Είναι κομμάτι του καμβά στον οποίο κινούνται και δρουν οι φανταστικοί της πρωταγωνιστές. Και τα ιστορικά γεγονότα είναι το φόντο, στο βάθος του οποίου διακρίνει κανείς και τις εξελίξεις στην κυρίως Ελλάδα αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη, που συνδέονται άμεσα με τα γεγονότα του έργου.

Οι λεπτές πινελιές του καμβά στους οποίους φαίνεται και τα βάθος της εγγύτητας προς την εποχή που έχει η συγγραφέας δεν είναι άλλες από τις λεπτομέρειες της καθημερινότητας που «ντύνουν» την αφήγηση στο κομμάτι του παρόντος. Είναι δηλαδή η «μικροϊστορία», τα στοιχεία του πολιτισμού της εποχής που δεν συνιστούν μεγάλες ιστορικές τομές, είναι όμως παρόντα διαρκώς στη ζωή των ανθρώπων. Αν ένα μεγάλο ιστορικό γεγονός είναι τομή στη ζωή των ανθρώπων, η μικροϊστορία της κοινωνίας τους είναι η ίδια η ζωή τους. Τα αντικείμενα που χρησιμοποιούν, οι συνήθειές τους, το φαγητό, οι γιορτές, η ενδυμασία. Στο corpus του μυθιστορήματος η συγγραφέας αξιοποιεί αυτές τις λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής όπου αυτό εξυπηρετεί την αφήγησή της. Από κει και πέρα, με ένα πλούσιο παράρτημα υποσημειώσεων στο τέλος του βιβλίου δίνει την ευκαιρία στον αναγνώστη για περαιτέρω διευκρινίσεις, που αν ήταν ενταγμένες στο σώμα του μυθιστορήματος θα επιβάρυναν τον ρυθμό της εξέλιξής του.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο καθοριστικό ρόλο παίζει και η χρήση της γλώσσας. Η κεφαλονίτικη διάλεκτος χρησιμοποιείται από τη συγγραφέα στα διαλογικά μέρη, εκεί μάλιστα όπου μιλούν αγρότες και υπηρέτες. Και πάλι το παράρτημα των υποσημειώσεων λειτουργεί βοηθητικά. Επομένως εκτός από το επίπεδο των γεγονότων, η εποχή αναπαρίσταται, εκτός από τις εικόνες και τα συναισθήματα, στο επίπεδο του κώδικα επικοινωνίας της. Μέσα από τη γλώσσα των ανθρώπων, που αποτελεί, επειδή μιλάμε για τον προφορικό λόγο, τη φωνή, κυριολεκτικά, με την έννοια του ήχου, της εποχής τους.

Οι άνθρωποι, οι χαρακτήρες του έργου, πρωταγωνιστές και δευτερεύοντα πρόσωπα, είναι αυτοί που κινούν το νήμα του μύθου. Με τα μυστικά τους και τα πάθη τους, με τις αρετές και τα λάθη που τους βασανίζουν, με τις επιθυμίες και τις φιλοδοξίες τους. Τα περισσότερα πρόσωπα του έργου έχουν κρυμμένα μυστικά, σκελετούς στο ντουλάπι τους, κάποιο αμάρτημα που του φορτώνει και που έχει καθορίσει τη ζωή τους, που αποκαλύπτονται καθώς η δράση εκτυλίσσεται. Η συγγραφέας αγαπάει ιδιαίτερα τους ενάρετους ήρωες του έργου, αλλά και όταν καταπιάνεται με τους «άλλους» δεν χάνει την ευκαιρία να αναπτύξει και το δικό της στοχασμό, που ξεπερνάει τους ανθρώπους και τα γεγονότα, γύρω από τον άνθρωπο, τον έρωτα, το θάνατο, αλλά και τον υπερβατό κόσμο.

Η Ευρυδίκη Λειβαδά μάς προσφέρει για τρίτη φορά ένα μυθιστόρημα που μπορεί να διαβαστεί και να αξιοποιηθεί με πολλούς τρόπους. Ένας απ’ αυτούς, δεδομένου ότι στο ίδιο το βιβλίο περιέχεται, όπως είδαμε, πλούσια τεκμηρίωση και πηγές, είναι και η αξιοποίησή του μέσα στις σχολικές τάξεις, προκειμένου οι μαθητές να γνωρίσουν την εποχή εκείνη, την καθημερινότητά της, τους ανθρώπους, τη γλώσσα τους, μ’ έναν τρόπο πιο βιωματικό και άμεσο. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι στα σχολικά εγχειρίδια ελάχιστα αναφέρονται για την ιδιαίτερη πολιτισμική ταυτότητα των Επτανήσων, και για τις γέφυρες που κράτησαν ανοιχτές με τη Δυτική Ευρώπη. Έχουμε την ευκαιρία να καλύψουμε αυτή την απουσία, «γνωρίζοντας» τα παιδιά μας με τον τόπο τους μέσα από τον πιο ωραίο τρόπο που ανακάλυψε ποτέ ο άνθρωπος για να κατασκευάζει κόσμους: Τη λογοτεχνία.

Ηλίας Τουμασάτος - 25/08/2014 - eliaswords.blogspot.gr

 

Ομιλία για το βιβλίο

Στις εκδηλώσεις «Διαλόγου με την Ιστορία 2014» (δέκατο έτος εφέτος) με την ευκαιρία της επετείου της δολοφονίας του Ιωάννη Καποδίστρια και των 200 χρόνων από την ίδρυση της Φιλομούσου και της Φιλικής Εταιρείας, έχουμε την τιμή και τη χαρά να συμπεριλάβουμε την παρουσίαση του ιστορικού μυθιστορήματος της κ. Ευρυδίκης Λειβαδά, της Επτανησίας, της Κεφαλλονίτισσας κ. Ευρυδίκης Λειβαδά «Στα σκαλοπάτια τ’ Ουρανού».

Για τους ανθρώπους που στηρίζουμε την προσπάθεια του Κέντρου της UNESCO Ιονίου η συνειδητοποίηση της ιστορίας, προσωπικής, οικογενειακής, τοπικής, κοινωνικής, εθνικής και πανανθρώπινης αποτελεί ύψιστο ανθρώπινο καθήκον. Αποτελεί το μόνο μέσο για την απελευθέρωση του ανθρώπου από μια ζωή κατά συνήθεια και από ό,τι μια τέτοια ζωή συνεπάγεται. Η συνειδητοποίηση της ιστορίας ως και ο τρόπος ζωής έχουνε κατακτήσει αυτόν τον στόχο μας  επιτρέπουν να ζούμε μια ζωή που αξίζει να την υπερασπιζόμαστε, μια ζωή με επίγνωση εμπειρίες, με κατ’ επίγνωσή επιλογές, σε όποιο βαθμό αυτή είναι δυνατή με μετατροπής τής ανάγκης σε ελευθερία.

Το ιστορικό μυθιστόρημα αποτελεί μια από τις καλύτερες μορφές διαλόγου με την Ιστορία. Στα Ιόνια Νησιά το ιστορικό μυθιστόρημα έχει βαθειές ρίζες. Κρίνοντας από δυο συγγραφείς στο σημερινό τραπέζι την κ. Λειβαδά και τον κ. Παργινό. Μπορούμε να έχουμε τη βεβαιότητα ότι το μέλλον είναι λαμπρό στα Ιόνια.

Τα Ιόνια και κυρίως η Κεφαλλονιά της Αγγλοκρατίας και η ζωή στην Κεφαλλονιά της Αγγλοκρατίας είναι το θέμα της κ. Λειβαδά. Η Κεφαλλονιά της κ. Λειβαδά δεν είναι απλώς ο γεωγραφικός χώρος  όπου εκτυλίσσεται το μυθιστόρημά της. Η Κεφαλλονιά παρουσιάζεται ως ο τόπος που σφραγίζει τις ηρωίδες και τους ήρωες και τα έργα τους. Ντόπιους και ξένους. Είναι συγχρόνως ο φυσικός, ο μυθικός, ο συμβολικός τόπος όπου συμβαίνει η ιστορία και όπου το φυσικό και το υπερφυσικό δεν χωρίζονται από σύνορα αδιαπέραστα. Έτσι η Κεφαλλονιά,  και η κ. Λειβαδά είναι ΕΝΑΣ ΤΡΟΠΟΣ να ζεις τον τόπο στον τόπο σου, να μετέχεις στη ζωή του τόπου σου του ιστορικού, του συμβολικού, του φυσικού τόπου.

Ίσως έτσι διαφέρει ριζικά και από τον καταπατητή, από αυτόν που φιλοδοξεί να εξουσιάσει, από  τον περαστικό, από τον τουρίστα, από τον χρήστη, τον καταναλωτή του τόπου. Η σεισμικότητα του φυσικού υπεδάφους αυτού της Κεφαλλονιάς παρουσιάζεται από την κ. Λειβαδά «ομοιοπαθητικά»  συνδεμένη με το πολιτισμικό, το ψυχικό υπέδαφος των Κεφαλλονιτών από την εποχή του μύθου στην εποχή της ιστορίας στην περιοχή της πολιτικής.

Η αίσθηση του υπερφυσικού στην επαφή όχι μόνον με τον σεισμό, αλλά επίσης επαφή με την φυσική ομορφιά του τόπου αποδίδεται πανέμορφα από την κ. Λειβαδά, όταν για παράδειγμα, μια παρέα ηρώων της βρίσκεται στο δάσος του Αίνου. Η ομορφιά και η βίωσή της παρουσιάζεται αριστοτεχνικά παράλληλα με την βαρβαρότητα και προσπάθεια για οικειοποίηση της φύσης, ιδιοποίηση του φυσικού και μοναδικού μνημείου.  Ένα μνημείο παραδομένο στην αγριότητα των τοπικών γιδοβοσκών αφημένο να παλεύει ανάμεσα στη Σκύλα της ιδιοποίησης – εμπορευματοποίησης και στη Χάρυβδη των πυρκαγιών των γιδοβοσκών. Μέσα σε αυτήν την πραγματικότητα, αλλά και μπροστά στη θέα της ανυπέρβλητης ομορφιάς ο ήρωας της κ. Λειβαδά μονολογεί όπως ο Όσκαρ Wilde στους Αγίους Δέκα της Κέρκυρας: «πώς να μην γεννάει Θεούς αυτός ο τόπος. Εδώ διαμένουν ακόμη». Δεν ηθικολογεί οικολογικά η κ. Λειβαδά. Κατεβαίνει βαθειά στην ανθρώπινη φύσκ και την δυνατότητα να δονείται από Ομορφιά που την περιβάλλει.

Με τον ίδιο φυσικό τρόπο η κ. Λειβαδά μάς αποκαλύπτει τις τραγικές, τις συγκλονιστικές στιγμές αφύπνισης, στιγμές μεγάλης άρνησης όπου συντρίβονται τα δεσμά των ηρώων της, όπου συντρίβονται τα δεσμά της κατά συνήθεια ζωής: τα δεσμά μια ηθικής συμβιβασμού, μιας ηθικής υποταγής.

Είναι στιγμές όπου ο αναγνώστης πραγματικά συμπάσχει με τους ήρωες της κ. Λειβαδά. Συμπάσχει στη σύγκρουση με τον εαυτό τους, με την ψυχή τους, με τους θεσμούς, ακόμη και με την πατρίδα όταν αυτή δεν ταυτίζεται, δεν υπηρετεί μια ζωή σε ελευθερία. Ομορφιά. Αξιοπρέπεια. Δικαιοσύνη. Η ανομία, η αδικία με ή χωρίς ντροπή δεν είναι προνόμιο και χαρακτηριστικό μόνο των αποικιοκρατών, αλλά και των ντόπιων. Κατά τον ίδιο τρόπο η αντίθεση Δικαιοσύνης – Αρετής. Όμως το σύστημα της επικυριαρχίας και της υποτέλειας σε σχέση λαών είναι πηγή αναπαραγωγής ανθρωπίνων αδυναμιών και αρρωστημένων ανθρωπίνων σχέσεων.

Στο επίπεδο της ανθρώπινης φύσης, πέρα από πολιτισμικά σύνορα στα αιώνια θέματα της φιλίας, του έρωτα, του θανάτου, του πόθου, του φόβου της ελευθερίας., της μοίρας, των ανθρωπίνων δυνατοτήτων, η κ. Λειβαδά φαίνεται να είναι στον καλύτερο εαυτό της. Στην εκτός ορίων σύγκρουση της τραγικής ηρωίδας Σεμίνας με τον αχρείο σκληροτράχηλο, από αγγλικού τύπου προξενιό, σύζυγό της, με κεφαλλονίτικη ηφαιστειακή εκρηκτικότητα δηλώνει: «Αν ο πατέρας μου ξέχασε να σας ενημερώσει για το πώς μεγάλωσα, θα το κάνω εγώ. Μεγάλωσα με την Κυμώ που μιλά Ελληνικά, που σκέφτεται Ελληνικά, που κουβαλάει την Ελλάδα». Το ερώτημα καλλιεργείται αυτόματα στον αναγνώστη: «Πώς ωριμάζει μια τέτοια στιγμή; Πώς κάποιες ψυχές φτάνουν σε αυτήν την κορύφωση τής χωρίς επιστροφή επιλογής; Πώς δεν λυγίζουν μπροστά σε διλήμματα με ποιους θα πάνε και ποιους θα αφήσουν; Είναι αυτή η κατάκτηση αποτέλεσμα θείας χάριτος, δωρεάς, είναι αναπότρεπτη πορεία, είναι αριστοτελική ενδελέχεια, ή μήπως η κοπιώδης και μαρτυρική άνοδος «Στα σκαλοπάτια τ’ Ουρανού» συναντά την κατερχόμενη χάρη; Και κάποιες άλλες σέρνονται ανάμεσα στα μεγάλα και στα μικρά.  Η κ. Λειβαδά, αφού μας αφήνει με τους ήρωές της και μέχρι εκεί, μας αφήνει να το ψάξουμε. Μας δίνει όμως και νύξεις απάντησης.

Τα σφυριά που σφυρηλατούν τη ζωή μας φέρνουν αποτέλεσμα αν «πάντα ξυπνά, πάντ’ άγρυπνα τα μάτια της ψυχής μας». Πόσο λειψά τα μάτια μας; Πόσο τυφλοί μπορεί να είναι οι άνθρωποι ώστε να μην ανιχνεύουν αμέσως τους δικούς τους ανθρώπους; Και πόσες φορές αυτοί περνούν από δίπλα μας απαρατήρητοι και δεν τους απλώνουμε το χέρι; Δοξάζω όμως όποιες δυνάμεις μάς οδήγησαν στην αποκάλυψη.

Παράλληλα η κ. Λειβαδά μάς δείχνει πως όταν κάποιοι δεν έχουν λειψά μάτια, όταν κάποιοι ανιχνεύουν αμέσως αυτούς που από τη φύση τους είναι, αλλά και θέλουν, και μπορούν να είναι δικοί τους. Τότε, πολλές φορές, αν όχι τις περισσότερες, Τείχη, θεσμοί Λαιστρυγόνες, θεσμοί Κύκλωπες, θεσμοί Προκρούστες ορθώνονται για να μας εμποδίσουν. Οικογενειακοί προσδιορισμοί, πολιτισμικοί προσδιορισμοί, ταξικοί προσδιορισμοί, λειτουργούν ως ζουρλομανδύες ενάντια στην ανθρώπινη ελευθερία. Αμαρτίες και αρετές γονέων επίσης παιδεύουν τα παιδιά τους. Λειτουργούν ως μοίρα, ως ρίζα και προσωπική στάση. Οι ήρωες της κ. Λειβαδά  βέβαια δεν υποτάσσονται όλοι στην έξωθεν επιβαλλόμενη ζωή. Δεν αποδέχονται τους ρόλους που η εποχή, ή η τάξη, ή η ιστορική στιγμή επιβάλλει. Όμως και η άρνηση της  υποταγής και η υποταγή έχουν κόστος, κόστος ουσιαστικό, αλλά διαφορετικό, αλλά κόστος που σημαδεύει τη ζωή.

Οι λίγοι, οι ανυπότακτοι όπως ο τρελός του χωριού, ο σαλεμένος σε ρόλο «κατά Χριστόν σαλού», λειτουργεί ως δίκης οφθαλμός. Βλέπει, προβλέπει, αναγγέλλει την Νέμεση που έρχεται. Η Λαγουρέτα με τον δικό της τρόπο έχει αίσθηση της Δίκης. Αναλαμβάνει να θυσιασθεί αποχωριζόμενη από κάθε επαφή με τον κόσμο που την συνδέει με το παράνομο έρωτά της και το παιδί της. Προσπαθεί έτσι να αποτρέψει τη Νέμεση από έγκλημα που δεν έκανε, αλλά που ίσως λειτουργούσε σε βάρος του παιδιού της, του καρπού του παράνομου έρωτά της.

Κατά συνέπεια ούτε η υποταγή στη μοίρα φέρνει την ευτυχία στους ήρωες της κ. Λειβαδά, ούτε η άρνησή της, ούτε η παραδοχή στην ερωτική μανία, στην χωρίς αιδώ και φόβο ηδονή, ούτε η παράδοση στη μοίρα της κατάκτησης, του έρωτα, του χρήματος λυτρώνει. Ούτε η γνώση των μελλούμενων , ούτε η φυγή στα ναρκωτικά.

Μόνον η ευγενική ανιδιοτελής προσφορά χαράς, ευτυχίας, αναγνώρισης της ομορφιάς του συνανθρώπου λυτρώνει.

Σε ευχαριστούμε Ευρυδίκη για την ευκαιρία που μας έδωσες για ένα αφυπνιστικό διάλογο με τον εαυτό μας, και όχι μόνον με την ιστορία. Σε ευχαριστούμε για του Ντοστογιεφστικού επιπέδου ανεβοκατέβασμα «Στα σκαλοπάτια τ’ Ουρανού».

Ομιλία του Γ.Σκλαβούνου στην παρουσίαση του ιστορικού μυθιστορήματος «Στα σκαλοπάτια τ’ ουρανού» (Κέρκυρα, 27 Σεπτεμβρίου 2014) - 01/10/14 - odusseia.gr

Δείτε όλες τις παρουσιάσεις-κριτικές βιβλίων

Copyright 2018   Δ.ΜΑΥΡΟΜΑΤΑΚΗΣ-Γ.ΖΗΣΟΥΔΗΣ Ο.Ε. All rights reserved
Όροι Χρήσης  |  Δήλωση Απορρήτου